Gazze Şeridi’nde kıtlık resmen ilan edilmemiş olsa da bağımsız uzmanlar tarafından yayımlanan veriler ve uluslararası kuruluşların uyarıları, bölgenin artık kritik eşiği geçtiğini ortaya koyuyor. Yaklaşık iki yıldır süren savaş, abluka ve insani yardıma erişimdeki engeller, Gazze’yi küresel ölçekte eşi benzeri görülmemiş bir gıda krizine sürüklemiş durumda.
Önemli Noktalar
- “Gazze Şeridi’nde şu anda kıtlığın en kötü senaryosu yaşanıyor” [1].
- “Nisan ile Temmuz ortası arasında 20.000’den fazla çocuk ciddi yetersiz beslenme nedeniyle hastaneye yatırıldı” [4].
- “2.010 yardım kamyonundan yalnızca sekizde biri hedefine ulaştı” [4].
- “Açlık sadece bireyleri öldürmekle kalmıyor, Filistin toplumunu da yok ediyor” [2].
- “Bu, bu yüzyılda gördüğümüz hiçbir şeye benzemiyor” [1].
Uyarılar Gerçek Oldu: Kıtlık Fiilen Başladı
Gıda güvenliği alanında küresel ölçekte referans kabul edilen Integrated Food Security Phase Classification (IPC) tarafından yayımlanan son rapora göre, “Gazze Şeridi’nde şu anda kıtlığın en kötü senaryosu yaşanıyor” [1].
Raporda, “yaygın açlık, yetersiz beslenme ve hastalıkların, açlık kaynaklı ölümlerde artışa yol açtığına dair giderek artan kanıtlar” bulunduğu belirtildi [1]. Gazze’ye saha erişiminin kısıtlı olması nedeniyle kıtlık ilanı için gereken tüm veriler toplanamamış olsa da, uzmanlara göre mevcut tablo durumu net biçimde ortaya koyuyor. Tufts Üniversitesi’ne bağlı World Peace Foundation direktörü Alex de Waal, durumu şöyle değerlendirdi: “Aile hekiminin tanı koymak için laboratuvara örnek göndermesine gerek kalmadan semptomlara bakarak teşhis koyması gibi… Biz de Gazze’nin semptomlarını okuyabiliyoruz. Bu, kıtlıktır” [6].
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres de rapora ilişkin açıklamasında, “Bu bir uyarı değil. Gözlerimizin önünde yaşanan bir gerçekliktir” ifadelerini kullandı ve “Yardım akışı artık damla değil, sel gibi olmalı” dedi [7].
Krizin Merkezinde Çocuklar Var
Gazze’de kıtlığın en ağır etkilediği kesim, beş yaş altı çocuklar oldu. IPC verilerine göre, “17 Temmuz’dan bu yana en az 16 beş yaş altı çocuğun açlıkla bağlantılı nedenlerle öldüğü, hastanelerin bu yaş grubunda ölüm vakalarında hızlı artış bildirdiği” belirtildi [1]. UNICEF ise “Nisan ile Temmuz ortası arasında 20.000’den fazla çocuğun ciddi yetersiz beslenme nedeniyle hastaneye yatırıldığını” aktardı [4].
Özellikle Gazze kentinde akut yetersiz beslenme oranları alarm veriyor. “Gazze kentinde beş yaş altı her 100 çocuktan yaklaşık 17’si akut yetersiz beslenme yaşıyor” [6]. Dünya Sağlık Örgütü’ne (DSÖ) göre, yetersiz beslenme yalnızca çocukları değil, aynı zamanda emziren anneleri de etkiliyor. “Yetersiz beslenen anneler, bebekleri için yeterli ve besleyici süt üretemiyor” [8].
DSÖ ayrıca, “2 Mart 2025’te başlayan yardım ablukasından bu yana 57 çocuğun yetersiz beslenmeye bağlı nedenlerle hayatını kaybettiğini” duyurdu [8].
Yardım Dağıtımı: Engeller, Kaos ve Kayıplar
İsrail’in son dönemde duyurduğu “insani duraklamalara” rağmen, Gazze’ye insani yardım ulaştırmak ciddi engellerle karşı karşıya. Reuters’ın ulaştığı BM verilerine göre, “2.010 yardım kamyonundan yalnızca sekizde biri hedefine ulaştı. Geri kalanlar ya açlık içindeki siviller tarafından barışçıl şekilde ya da silahlı gruplar tarafından zorla yağmalandı” [4].
ABD ve İsrail destekli yeni dağıtım mekanizması Gazze İnsani Yardım Vakfı (GHF) da eleştirilerin odağında. IPC, bu kurumun sağladığı yardım paketlerinin çoğunlukla “pişirilmeden tüketilemeyen gıdalardan oluştuğunu ve Gazze’de su ile yakıtın neredeyse hiç bulunmadığını” vurguladı [7].
Dünya Gıda Programı’ndan Ross Smith, durumun ciddiyetini şöyle özetledi: “Nüfusun ihtiyaçlarını karşılamamız mümkün olmayacak, eğer gerekli hacimde yardım ulaştıramazsak” [5]. DSÖ de, “Gıda ve ilaçlar sınırın hemen ötesinde ve dakikalar uzaklıktayken insanlar ölüyor” açıklamasını yaptı [8].
Uluslararası yardım kuruluşu Mercy Corps’un başkanı Tjada D’Oyen McKenna, çözümün aciliyetine işaret ederek şunları söyledi: “Hayat kurtarmanın en hızlı ve etkili yolu, tüm sınır geçişlerinin açılmasıdır” [6].
Toplumsal Yapı Çöküyor
Kıtlığın etkileri yalnızca biyolojik değil; toplumsal bağları da zedeliyor. Alex de Waal’a göre, “Açlık sadece bireyleri öldürmekle kalmıyor, Filistin toplumunu da yok ediyor” [2]. Gıdanın hayatta kalmak için tek ölçüye dönüşmesi, sosyal düzeni çökertiyor. Forensic Architecture araştırmacısı Nour Abuzaid bu durumu şöyle ifade ediyor: “Açlık sosyal düzeni bozar. Yönetimi tek bir meseleye indirger: Kim insanlara yemek verebiliyor?” [2]
De Waal, sürecin kasıtlı doğasına dikkat çekiyor: “Birini kazara aç bırakmazsınız. Kazara vurabilirsiniz ama… Aç bırakmak için 60 ila 80 gün boyunca bunu durdurma şansınız vardır” [2]. Aynı zamanda, “Açlık hem araç hem hedeftir” yorumunu da yapıyor [2].
Uluslararası Tepkiler, Reddiyeler ve Sivil İnisiyatifler
Gazze’deki kıtlık, kamuoyunda ve siyasette geniş yankı uyandırdı. ABD merkezli çocuk eğitmeni Ms. Rachel, eleştirilere rağmen Gazze’deki çocuklar için konuşmaya devam edeceğini belirtti: “Onlar için her şeyimi riske atarım ve atacağım” [3]. Aynı konuşmasında, BM’nin Gazze’yi “dünyanın en aç yeri” olarak tanımladığını hatırlattı [3].
İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu ise farklı bir değerlendirme yaptı: “Gazze’de kıtlık yok. Kıtlık politikamız yok” [7]. Ancak ABD eski Başkanı Donald Trump, bu açıklamalardan ayrılarak, yayımlanan görüntülere atıfla “Bu gerçekten açlıktır” dedi ve “Daha fazla müdahil olacağız” açıklamasında bulundu [7].
Ross Smith’in çarpıcı yorumu ise durumu özetliyor: “Bu, bu yüzyılda gördüğümüz hiçbir şeye benzemiyor” [1].
Sonuç
Gazze’de yaşanan kıtlık, doğal afet ya da tarımsal yetersizliklerden değil, insan eliyle yaratılmış koşullardan kaynaklanıyor. Uluslararası gözlemciler, kıtlık tanımı için gereken üç kritik eşiğin aşıldığını teyit ediyor: yaygın gıda kıtlığı, çocuklarda akut yetersiz beslenme ve açlıkla bağlantılı ölümler. Toplumsal düzenin çöktüğü, sağlık altyapısının iflas ettiği bu ortamda, uzmanlar ve insani yardım kuruluşları zamanla yarışıyor. Şimdi yöneltilen temel soru açık: Dünya bu tabloya daha ne kadar sessiz kalabilir?
Kaynakça
[1] Graham-Harrison, Emma. Famine under way in Gaza, UN-backed experts say. The Guardian. Erişim: 29 Temmuz 2025. https://www.theguardian.com/world/2025/jul/29/famine-gaza-israel-war-starvation-hunger
[2] Graham-Harrison, Emma. Starvation in Gaza is destroying communities – and will leave generational scars. The Guardian. Erişim: 23 Temmuz 2025. https://www.theguardian.com/world/2025/jul/23/starvation-in-gaza-is-destroying-communities-and-will-leave-generational-scars
[3] Gabbatt, Adam. Ms Rachel says she’ll risk career to advocate for children in Gaza. The Guardian. Erişim: 4 Haziran 2025. https://www.theguardian.com/world/2025/jun/04/ms-rachel-gaza-children
[4] Le Poidevin, Olivia & Rigby, Jennifer. What will it take to stave off famine in Gaza?. Reuters. Erişim: 29 Temmuz 2025. https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/what-will-it-take-stave-off-famine-gaza-2025-07-29/
[5] Nichols, Michelle; Le Poidevin, Olivia & Al-Mughrabi, Nidal. Gaza crisis could get famine label, global hunger monitor says. Reuters. Erişim: 29 Temmuz 2025. https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/gaza-death-toll-hits-60000-global-monitor-demands-action-avert-famine-2025-07-29/
[6] Mednick, Sam & Anna, Cara. ‘Worst-case scenario of famine’ is happening in Gaza, food crisis experts warn. Associated Press. Erişim: 29 Temmuz 2025. https://apnews.com/article/mideast-wars-gaza-famine-israel-warning-d14ca629a68f7bdefe9c2fcc67d62224
[7] Sutherland, Callum. ‘Worst-Case Famine Scenario’ Is Unfolding in Gaza, According to U.N.-Backed Report. TIME. Erişim: 29 Temmuz 2025. https://time.com/7306189/gaza-famine-level-ipc-israel-aid/
[8] World Health Organization. People in Gaza starving, sick and dying as aid blockade continues. WHO News Release. Erişim: 12 Mayıs 2025. https://www.who.int/news/item/12-05-2025-people-in-gaza-starving–sick-and-dying-as-aid-blockade-continues