ABD’de 2025 bütçe krizi büyüyor. Başkan Trump, haftalardır süren hükümet kapanmasını bir yönetim felci değil, devleti küçültmek için bir fırsat olarak değerlendiriyor. Ancak uzlaşma kültürünün çöküşü, Amerikan demokrasisinin sınırlarını zorluyor.
Kısa Giriş
Ekim 2025’te Amerika Birleşik Devletleri, tarihinin en uzun ve en sert yönetim krizlerinden birine girdi. Kongre bütçe konusunda anlaşmaya varamadı; federal kurumların büyük bölümü faaliyetlerini askıya aldı, yüz binlerce kamu çalışanı maaşsız kaldı.
Washington bu manzaraya yabancı değil, ancak bu kez yaşanan sıradan bir bütçe krizi değil.
Bu kriz, devletin nasıl işleyeceği değil, devletin ne olduğu sorusunu yeniden gündeme taşıyor.
The Washington Post bu durumu şöyle aktarıyor: “Hükümet kapanmaları işlevsizliğin sonbahar ritüeli haline geldi. Fakat bu seferki, daha önce yaşanan hiçbirine benzemiyor.” [2]
Bir Amerikan Ritüeli: Kapanmanın Kısa Tarihi
Amerika’da hükümet kapanmaları neredeyse mevsimsel bir gelenek haline geldi.
1980’lerden bu yana, Kongre’nin bütçeyi zamanında geçirememesi sık sık aynı sonucu doğurdu: devletin bazı bölümleri durdu. 1981 Reagan, 1995 Clinton ve 2013 Obama dönemleri bu döngünün önceki örnekleriydi. Ancak 2025’teki kriz, geçmişteki kapanmalardan daha sert bir ideolojik tona sahip. The Guardian şu değerlendirmeyi yapıyor: “Bir zamanlar teknik bir bütçe taktiği olan şey, partiler arası gücün düzenli bir testi haline geldi.” [4]
Kapanma artık yalnızca mali bir tıkanma değil; Amerikan siyasetinin derin fay hattını görünür kılıyor.
Çatışmanın Kalbi: Sağlık Sübvansiyonları
Krizin merkezinde, Affordable Care Act (ACA) kapsamında verilen sağlık sigortası sübvansiyonları bulunuyor. Cumhuriyetçiler bu desteğin “devleti büyüttüğünü” savunuyor, Demokratlar ise bunun “toplumsal sözleşmenin bir parçası” olduğunu dile getiriyor.
Reuters şu bilgiyi paylaşıyor:
“Cumhuriyetçilerin çoğunlukta olduğu Senato, federal kurumları finanse edecek iki farklı tasarıyı beşinci kez reddetti; Demokratların önerisi, yıl sonunda sona erecek sağlık sigortası sübvansiyonlarını uzatmayı da içeriyordu.” [3]
Başkan Trump, Beyaz Saray’da yaptığı açıklamada “24 milyon Amerikalıya sağlık sigortası desteği sağlayan sübvansiyonlar konusunda pazarlığa açık olabileceğini” söylüyor [3].
Ancak pazarlıklar sonuç vermiyor. The Guardian’a göre, “Demokratlar, hükümeti yeniden fonlayacak her yasanın sağlık hizmetlerine ilişkin maddeleri içermesi gerektiğini talep ediyor.” [5]
Taraflar geri adım atmıyor. Bir taraf sosyal devleti savunuyor, diğeri “devletin fazlasını” budamaya çalışıyor. Sonuçta Kongre tıkanıyor, bütçe geçmiyor, ülke bir kez daha duruyor.
Duran Devlet: Kapanmanın Toplumsal Etkileri
Kapanma başladığında yüz binlerce federal çalışan işe gitmemeleri için talimat alıyor.
Bir kısmı “zorunlu personel” sayıldığı için maaş almadan çalışmaya devam ediyor.
Reuters’ın haberine göre: “Ekonomik Analiz Bürosu ve Nüfus İdaresi çalışanlarının çoğu ücretsiz izne gönderildi; bu da araştırmaların, istatistiklerin ve ekonomik veri yayımlarının durmasına yol açtı.” [3]
Çevre Koruma Ajansı’nın (EPA) yüzde 89’u, ulusal parkların neredeyse tamamı kapalı.
Ülke genelinde hava trafiği ve güvenlik hizmetlerinde aksaklık yaşanıyor.
The Guardian yazıyor: “Son günlerde baskı artıyor; ülke çapında havaalanları ve kontrol merkezlerinde personel yetersizliği bildiriliyor.” [5]
Bazı eyaletlerde çocuklara ve annelere gıda yardımı yapan programlar fonlarını tüketmek üzere. Reuters uyarıyor: “Yaklaşık 7 milyon Amerikalı bebek, çocuk ve anneye gıda yardımı sağlayan program, bazı eyaletlerde bir haftadan kısa sürede fonunu tüketecek.” [3]
BBC tabloyu şöyle özetliyor: “Devletin bazı ama tüm hizmetleri değil, geçici olarak askıya alınmış durumda; federal iş gücünün yüzde 40’ı maaşsız.” [1]
Kapanma haftalar geçtikçe soyut bir siyasi tartışmadan çıkıyor ve milyonlarca Amerikalının hayatında somut bir gerçekliğe dönüşüyor.
Trump ve “Project 2025”: Kapanma Fırsata Dönüşüyor
Önceki başkanlar kapanmaları genellikle siyasi bir başarısızlık olarak görürken, Trump bu durumu bir fırsat olarak değerlendiriyor. The Washington Post haberinde şu ifadeye yer veriyor: “Başkan Trump ve danışmanları, kapanmayı federal hükümeti uzun vadeli vizyonlarına göre yeniden şekillendirme fırsatı olarak çerçeveledi.” [2]
Bu vizyon “Project 2025” adıyla biliniyor: federal kurumların küçültülmesi, başkanlık yetkilerinin merkezileştirilmesi ve çevre ile eğitim bütçelerinin kısılması.
Haberde ayrıca, “Bazı üst düzey yardımcılar, uzun süren bir kapanmanın hangi programların gerçekten ‘vazgeçilmez’ olduğunu belirlemeye yardımcı olacağını savunuyor.” [2]
deniliyor. Trump bu yaklaşımı açıkça benimsiyor. “Trump, kapanmayı ‘hükümeti kendi vizyonuna uygun biçimde küçültmek için gümüş tepside bir avantaj’ olarak nitelendiriyor.” [2]
Beyaz Saray ayrıca “Demokrat eyaletlerdeki 7,6 milyar dolarlık temiz enerji projelerini iptal ediyor” [2]. Bu adımlar, kapanmanın bir mali krizden çok ideolojik bir mühendisliğe dönüştüğünü gösteriyor. Trump daha sonra şöyle diyor: “‘Bugün PROJECT 2025’in mimarı Russ Vought ile toplantım var…’” [2]
Amerikan tarihinde ilk kez bir başkan, hükümetin durmasını bilinçli bir siyasi araç olarak kullanıyor.
Kriz Ekonomisi: Piyasalar ve Güven
Kapanmanın üçüncü haftasında kriz yalnızca kamu çalışanlarını değil, küresel piyasaları da etkilemeye başlıyor. Reuters’ın haberine göre, “Uzayan bütçe çıkmazı, dünyanın en büyük ekonomisinin yavaşlayabileceği yönünde Wall Street’te endişe yaratıyor.” [3]
ABD tahvil faizleri düşüyor, dolar zayıflıyor, yatırımcı güveni azalıyor.
Uluslararası Para Fonu (IMF) uyarıyor: “Bu çıkmaz, zaten kırılgan olan küresel ekonomiye gereksiz bir risk katmanı ekliyor.” [3]
Kredi derecelendirme kuruluşu Fitch, ABD’nin notunun etkilenebileceğini belirtiyor.
Financial Times bir yatırımcının sözlerini aktarıyor: “‘Yabancı yatırımcılar artık Washington’un kendini yönetip yönetemediğini sorguluyor.’” [6]
Artık mesele bir mali kriz değil; Amerika’nın yönetim kapasitesine dair bir güven sorunu.
Kamuoyu: Sorumluluk Kimin?
Kapanma uzadıkça kamuoyu tepkisi büyüyor. The Guardian yazıyor:
“Son anketler Demokratların kamuoyunda küçük bir avantaja sahip olduğunu gösteriyor; Harvard CAPS-Harris araştırmasına göre seçmenlerin yüzde 53’ü Cumhuriyetçileri sorumlu tutuyor.” [6]
Sendikalar, moralin çöktüğünü, deneyimli kamu çalışanlarının meslekten ayrılmaya başladığını bildiriyor. BBC’ye göre, ekonomistler “her geçen hafta büyümenin 0,1 ila 0,2 puan yavaşlayabileceğini” öngörüyor [1].
Kongre’ye güven dibe vururken, Amerikan siyasetinde uzlaşma yerine restleşme yerleşiyor.
Bir Fikrî Çatışma: Devletin Anlamı
Amerikan tarihinde bütçe krizleri genellikle geçici olurdu.
Ancak 2025’teki kapanma, devletin kendisine dair daha derin bir tartışmayı açıyor.
The Guardian bunu şöyle yorumluyor: “Bugünkü çıkmaz, federal devletin rolü üzerine çok daha derin bir ideolojik çatışmayı yansıtıyor.” [4]
Trump yönetimi için devletin küçülmesi özgürlüğün genişlemesi anlamına geliyor.
Muhalefet ise bunu sosyal devletin ve kurumların erozyonu olarak görüyor.
Bu karşıtlık, Amerikan demokrasisinin yönüyle ilgili temel bir soruyu gündeme getiriyor:
Devlet küçüldüğünde vatandaş güçlenir mi, yoksa yalnızlaşır mı?
Sonuç: Washington’un Aynasında Bir Ülke
Kasım ortasında taraflar geçici bir bütçe anlaşmasına varıyor ve hükümet yeniden açılıyor.
Ancak kriz, ülkenin hafızasında derin bir iz bırakıyor: durdurulan projeler, sarsılan kamu güveni, kopan uzlaşma geleneği. Financial Times’ın değerlendirmesi tabloyu özetliyor: “Bu olay, mali restleşmenin uzlaşmanın yerini aldığı bir siyasi kültürü gözler önüne seriyor.” [6]
2025 kapanması, bir bütçe krizinden öte, Amerika’nın kendisiyle yüzleşmesi anlamına geliyor.
Devleti “engel” olarak görenlerle “güvence” olarak görenler arasındaki bu çekişme, ülkenin geleceğini belirleyecek en uzun soluklu sınav olmaya devam ediyor.
Kaynakça
- BBC News, “US Government Shutdown: What It Is and Why It Happens,” 2025.
- The Washington Post, “Trump Seizes on Shutdown to Advance ‘Project 2025’ Goals,” 2025.
- Reuters, “Republican-Led Senate Fails Again to End U.S. Government Shutdown,” 2025.
- The Guardian, “From Reagan to Trump: America’s Shutdown Politics Grows More Ideological,” 2025.
- The Guardian, “Senate Rejects Rival Funding Bills as U.S. Government Shutdown Extends,” 2025.
- Financial Times, “America’s Governance Crisis Deepens Amid Record-Length Shutdown,” 2025.