Son aylarda Amerikan yükseköğretim sisteminde köklü bir değişim yaşanıyor. Bir zamanlar özgür düşüncenin, bağımsız araştırmanın ve uluslararası akademik işbirliğinin simgeleri olarak kabul edilen üniversiteler, artık giderek ideolojik dayatmaların, hedef gösterilen akademisyenlerin ve siyasi baskının merkezi haline geliyor. Trump yönetiminin ikinci döneminde, bilimsel özgürlüğe, akademik bağımsızlığa ve uluslararası öğrencilere yönelik çok cepheli bir saldırı başlatıldı. Araştırma kurumlarının bütçelerinin kesilmesinden, akademisyenlerin görevden alınmasına ve öğrencilerin sınır dışı edilmesine kadar pek çok gelişme, yükseköğretimde otoriter bir dönüşümün habercisi niteliğinde.
Bilim ve Eğitime Bütçe Kıskacı
İlk göze çarpan gelişmelerden biri, bilimsel kurumlara ve eğitime yönelik sistematik bütçe kesintileri oldu. Deutschlandfunk’un haberine göre, Trump’ın “Project 2025” planı çerçevesinde, Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH), Çevre Koruma Ajansı (EPA) ve Ulusal Bilim Vakfı (NSF) gibi kilit kurumların bütçeleri büyük ölçüde kesildi, binlerce araştırmacının işine son verildi. Bilim İnsanları Birliği’nden Jennifer Jones, bu süreci “kaos yaratmak, kafa karışıklığı oluşturmak ve bilim insanlarını sindirmek” amacı taşıyan bir strateji olarak tanımlıyor.[i]
Benzer bir baskı, eğitim politikalarının kalbi olan Eğitim Bakanlığı’nda da görülüyor. Bakanlık çalışanlarının neredeyse yarısı işten çıkarıldı; bu durum Trump’ın uzun süredir dile getirdiği “Eğitim Bakanlığı’nı tamamen feshetme” hedefinin bir parçası. [ii]Yeni Eğitim Bakanı Linda McMahon da bu yöndeki niyeti açıkça ifade etti: “Hayır, Eğitim Bakanlığı’na ihtiyacımız yok.”[iii]
Kurumların maddi kaynakları kesilerek susturulması, sadece bilimsel çalışmaları değil, sosyal eşitsizlikle mücadele eden projeleri de tehdit ediyor. Üniversiteler, sadece bilgi üretme değil, aynı zamanda toplumsal ilerlemeye katkı sunma görevlerini de yerine getiremeyecek hale geliyor.
Akademide İdeolojik Tasfiyeler
Bütçe kesintilerinin yanı sıra, üniversiteler siyasi görüşler nedeniyle akademisyenlerin hedef alındığı bir tasfiye sürecine sahne oluyor. Filistin’e verdiği destek nedeniyle Harvard’daki ayrılan Filozof ve ilahiyatçı Cornel West, üniversitenin “entelektüel ve manevi iflasa sürüklendiğini” söyleyerek çalışmalarını başka bir kurumda sürdürme kararı aldı.[iv]
Harvard Orta Doğu Araştırmaları Merkezi’nin yöneticileri Cemal Kafadar ve Rosie Bsheer’in görevden alınmaları da benzer bir tabloyu yansıtıyor. Amerikan Üniversite Profesörleri Derneği, bu durumu “Trump yönetiminin hoşuna gitmeyen konulara akademik alanda yer verildiği için alınmış utanç verici bir karar” olarak nitelendirdi. [v]Yale Üniversitesi’nde de, bir araştırmacı, Filistin yanlısı bir grupla bağlantısı olduğu iddiasıyla, hukuki bir süreç işletilmeden görevden alındı.[vi]
Bu gelişmeler, entelektüel tarihte sıkça rastladığımız bir sorunu hatırlatıyor: Bilginin siyasi sadakate tabi tutulması. Özgür düşüncenin filizlendiği kamusal alanların daraltılması, bugün Amerikan kampüslerinde somut biçimde yaşanıyor.
Uluslararası Öğrencilere Yönelik Cadı Avı
Akademideki baskı, sadece öğretim üyeleriyle sınırlı kalmıyor. Özellikle Müslüman ve Orta Doğulu uluslararası öğrenciler, ulusal güvenlik bahanesiyle hedef haline geliyor. En çarpıcı örneklerden biri, Tufts Üniversitesi’nde doktora yapan Türk Fulbright bursiyeri Rümeysa Öztürk’ün tutuklanması oldu. Sokakta sivil kıyafetli görevlilerce gözaltına alınan Öztürk’ün tek “suçu”, Gazze’deki İsrail politikalarını eleştiren bir öğrenci bildirisinde imzasının bulunmasıydı.[vii]
Bu tür olaylar, özel kuruluşların etkisiyle şekilleniyor. Canary Mission, Betar US ve Accuracy in Media gibi gruplar, Filistin yanlısı öğrenci ve akademisyenleri dijital kara listelere alıyor, bu verileri devlet kurumlarıyla paylaşıyor. Betar US, Öztürk’ün tutuklanmasının ardından sosyal medyada “Listemizdeydi” paylaşımı yaparak açıkça sorumluluk üstlendi.[viii]
Bu tür yöntemler, Soğuk Savaş döneminin fişleme ve kara liste uygulamalarını hatırlatsa da günümüzde sosyal medya ve dijital gözetim araçlarıyla çok daha yaygın ve etkili biçimde uygulanıyor. Kültürel çalışmalar perspektifinden bakıldığında, bu tablo, piyasa mantığıyla devlet baskısının birleştiği, “neoliberal otoriterlik” biçiminde tanımlanabilir.
Üniversitelerin Bağımsızlığı Tehlikede
Trump yönetimi, sadece bireysel akademisyenleri değil, üniversite yönetimlerini de hedef alıyor. Columbia ve Harvard gibi prestijli kurumlar, yüz milyonlarca dolarlık federal fonların kesilmesi tehdidi karşısında idari değişikliklere gitmek zorunda kaldı. [ix]Harvard, fakültelerden “fikir çeşitliliğini” artırmalarını ve siyasi hassasiyetlere dikkat etmelerini talep eden yönergeler yayınladı.[x]
Bu gelişmeler, dış baskının yanı sıra içerden gelen uyum eğilimini de gözler önüne seriyor. Üniversiteler, otoriter talepler karşısında kendi özerkliklerinden feragat ederek akademik kimliklerini zedeliyor. USC’den Sandy Tolan, bu durumu şöyle özetliyor: “Üniversiteler direniş merkezleri haline gelmeli… Sessizlik, artan baskılar karşısında bir çözüm değil.”[xi]
Kampüslerde artık öğrenciler konuşmaktan, öğretim üyeleri düşüncelerini açıkça ifade etmekten çekiniyor. Çeşitlilik ve kapsayıcılığı savunan programlar hızla kaldırılıyor. Eleştirel düşünceyi, kültürel çoğulculuğu ve toplumsal adaleti önceleyen üniversite anlayışı yerini korkuya ve sansüre bırakıyor.
Sonuç olarak, Amerikan üniversitelerinde yaşanan otoriter dönüşüm, yalnızca bir politika değişikliği değil; üniversitenin toplumsal rolünün yeniden tanımlanması anlamına geliyor. Bugün tanık olduğumuz şey, yükseköğretimin özgür düşünce ve sorgulama alanı olmaktan çıkıp, devletin ideolojik aygıtına dönüşmesidir. Bu gidişat, yalnızca ABD’yi değil, küresel akademik özgürlük ortamını da tehdit ediyor.
Eğer üniversiteler özerkliklerini ve en kırılgan üyelerinin haklarını savunmazsa, kendi çözülmelerine zemin hazırlamış olacaklar. Akademik özgürlüğü, küresel dayanışmayı ve hakikatin peşinde olmayı yeniden ve kararlılıkla sahiplenmek, yükseköğretimin varlığını sürdürebilmesi için zorunlu hale gelmiştir.
Kaynakça
“Cornel West fired from Harvard for Palestine solidarity.” Zeitung der Arbeit. Erişim: https://zeitungderarbeit.at/international/cornel-west-wegen-palaestina-solidaritaet-von-harvard-abgesaegt/.
“Democracy dies in silence – Rümeysa Öztürk’s arrest is a warning.” The Boston Globe, 29 Mart 2025. Erişim: https://www.bostonglobe.com/2025/03/29/metro/tufts-student-detained-ice-rumeysa-ozturk-arrest/?p1=HP_TrendingBar.
“Harvard, Yale remove employees amid pressure from Trump administration.” The Boston Globe, 29 Mart 2025. Erişim: https://www.bostonglobe.com/2025/03/29/metro/harvard-center-for-middle-eastern-studies-trump/.
“Leaders of Harvard’s Middle Eastern Studies Center Will Leave.” The New York Times, 28 Mart 2025. Erişim: https://www.nytimes.com/2025/03/28/us/leaders-of-harvards-middle-eastern-studies-center-will-leave.html.
“Pro-Israel groups credited for guiding Trump in arrests of international college students.” The Boston Globe, 29 Mart 2025. Erişim: https://www.bostonglobe.com/2025/03/29/metro/pro-israel-groups-take-credit-aiding-trump-arrests-international-college-students/.
“Trump has turbocharged the attacks on free speech at US universities. I have seen it first-hand.” The Guardian, 20 Mart 2025. Erişim: https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/mar/20/donald-trump-gaza-protests-us-universities-palestine-arrest-sanctions.
“Trump vs. Research: How Can Science Defend Itself in the USA?” Deutschlandfunk, 8 Mart 2025. Erişim: https://www.deutschlandfunk.de/wissenschaft-forschung-usa-trump-zensur-stellenabbau-verbote-100.html.
“Two leaders of Harvard’s Middle Eastern studies center to step down.” The Guardian, 29 Mart 2025. Erişim: https://www.theguardian.com/education/2025/mar/29/harvard-middle-eastern-studies-departures.
“US Department of Education lays off nearly half of its employees.” Der Spiegel, 12 Mart 2025. Erişim: https://www.spiegel.de/ausland/donald-trump-usa-us-bildungsministerium-entlaesst-knapp-die-haelfte-seiner-mitarbeiter-a-2af8d199-2985-435d-b3c8-7cb0312d6687.
[i] “Trump vs. Research: How Can Science Defend Itself in the USA?” Deutschlandfunk, 8 Mart 2025.
Erişim: https://www.deutschlandfunk.de/wissenschaft-forschung-usa-trump-zensur-stellenabbau-verbote-100.html.
[ii] “US Department of Education lays off nearly half of its employees.” Der Spiegel, 12 Mart 2025.
Erişim: https://www.spiegel.de/ausland/donald-trump-usa-us-bildungsministerium-entlaesst-knapp-die-haelfte-seiner-mitarbeiter-a-2af8d199-2985-435d-b3c8-7cb0312d6687.
[iii] “US Department of Education lays off nearly half of its employees.” Der Spiegel, 12 Mart 2025.
Erişim: https://www.spiegel.de/ausland/donald-trump-usa-us-bildungsministerium-entlaesst-knapp-die-haelfte-seiner-mitarbeiter-a-2af8d199-2985-435d-b3c8-7cb0312d6687.
[iv] “Cornel West fired from Harvard for Palestine solidarity.” Zeitung der Arbeit, 2025. Erişim: https://zeitungderarbeit.at/international/cornel-west-wegen-palaestina-solidaritaet-von-harvard-abgesaegt/.
[v] “Two leaders of Harvard’s Middle Eastern studies center to step down.” The Guardian, 29 Mart 2025.
Erişim: https://www.theguardian.com/education/2025/mar/29/harvard-middle-eastern-studies-departures.
[vi] “Harvard, Yale remove employees amid pressure from Trump administration.” The Boston Globe, 29 Mart 2025. Erişim: https://www.bostonglobe.com/2025/03/29/metro/harvard-center-for-middle-eastern-studies-trump/.
[vii] “Democracy dies in silence – Rümeysa Öztürk’s arrest is a warning.” The Boston Globe, 29 Mart 2025.
Erişim: https://www.bostonglobe.com/2025/03/29/metro/tufts-student-detained-ice-rumeysa-ozturk-arrest/?p1=HP_TrendingBar.
[viii] “Pro-Israel groups credited for guiding Trump in arrests of international college students.” The Boston Globe, 29 Mart 2025. Erişim: https://www.bostonglobe.com/2025/03/29/metro/pro-israel-groups-take-credit-aiding-trump-arrests-international-college-students/.
[ix] “Harvard, Yale remove employees amid pressure from Trump administration.” The Boston Globe, 29 Mart 2025. Erişim: https://www.bostonglobe.com/2025/03/29/metro/harvard-center-for-middle-eastern-studies-trump/; “Leaders of Harvard’s Middle Eastern Studies Center Will Leave.” The New York Times, 28 Mart 2025.
Erişim: https://www.nytimes.com/2025/03/28/us/leaders-of-harvards-middle-eastern-studies-center-will-leave.html.
[x] “Leaders of Harvard’s Middle Eastern Studies Center Will Leave.” The New York Times, 28 Mart 2025. Erişim: https://www.nytimes.com/2025/03/28/us/leaders-of-harvards-middle-eastern-studies-center-will-leave.html.
[xi] “Trump has turbocharged the attacks on free speech at US universities. I have seen it first-hand.” The Guardian, 20 Mart 2025. Erişim: https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/mar/20/donald-trump-gaza-protests-us-universities-palestine-arrest-sanctions.
