Suriye’nin güneyinde yer alan Dürzi çoğunluklu Süveyda ilinde patlak veren silahlı çatışmalar, kısa sürede Bedevi aşiretlerini, Suriye hükümet güçlerini ve İsrail’i karşı karşıya getirdi. Temmuz 2025’te yaşanan olaylar, bölgedeki kırılgan barışı tehdit ederken, siviller ağır bedeller ödedi.
Özet
- İsrail, Suriye’deki Dürzileri koruma gerekçesiyle hava saldırısı düzenledi.
- Süveyda’da çıkan çatışmalarda 600’den fazla kişi hayatını kaybetti.
- İsrailli ve Suriyeli Dürziler, sınırda onlarca yıl sonra yeniden buluştu.
- BM, bölgeye yardım ulaştıramıyor; elektrik, su ve gıda sıkıntısı yaşanıyor.
- İnsan hakları örgütleri, tüm taraflara hesap verilebilirlik çağrısı yapıyor.
Ateşkese Rağmen Ölümler Durmadı
Suriye’nin Ürdün sınırına yakın, başkent Şam’ın güneyinde yer alan Süveyda ilinde başlayan çatışmalar, dört gün içinde yüzlerce kişinin ölümüne yol açtı. Mezhepsel gerilimler ile başlayan olaylar, hızla devlet ve dış müdahale boyutu kazandı. İnsan hakları gözlemcileri, durumun hızla kontrolden çıktığını bildirdi. “Pazar gününden bu yana en az 169 kişi hayatını kaybetti, 200’den fazla kişi ise yaralandı. Ölüm sebepleri arasında infazlar ve İsrail hava saldırıları da var” açıklaması yapıldı (4).
Suriye geçici hükümetinin başkanı Ahmed el-Şaraa, televizyonda yaptığı konuşmada çatışmaların daha da büyümemesi için askerlerin geri çekildiğini belirtti. “Ülkeyi yeniden yıkıma sürükleyebilecek yeni ve daha büyük bir savaştan kaçınmak istedik… Suriyelilerin çıkarlarını kaostan ve yıkımdan üstün tuttuk” dedi (1).
Ancak sahadaki tanıklıklar, devletin açıklamalarıyla örtüşmedi. Süveyda’da yaşayan bir genç mühendis, “Böyle bir yönetim altında yaşamaktansa ölmeyi tercih ederim. En azından onurumla ölürüm” ifadelerini kullandı (1).
İngiltere merkezli Suriye İnsan Hakları Gözlemevi Direktörü Rami Abdul-Rahman, sahadaki şiddetin sistematik olduğunu belirterek, “Bunlar münferit olaylar değil, sistematik. Sokaklarda başlarından vurulmuş cesetler bunu açıkça gösteriyor” dedi (6).
İsrail Müdahalesi: Koruma Gerekçesiyle Askeri Saldırı
İsrail, sınırın öte tarafındaki Dürzi azınlığa yönelik şiddetin tırmanması üzerine, “koruma” gerekçesiyle askeri müdahalede bulundu. Bu müdahale, Tel Aviv ile Şam arasında son yıllarda en doğrudan ve kapsamlı askeri karşılaşmalardan biri olarak kayda geçti. Başbakan Binyamin Netanyahu ve Savunma Bakanı Yoav Galant, “İsrail, Suriye’deki Dürzilere zarar verilmesini engellemekte kararlıdır. İsrail’deki Dürzi vatandaşlarımızla aramızdaki kan bağını ve Suriye’deki Dürzilerle olan tarihsel ilişkilerimizi dikkate alıyoruz” dedi (2). Galant, sosyal medya platformu X’te “Ağır darbeler başladı” paylaşımında bulundu (3).
Saldırılar özellikle başkent Şam’daki Savunma Bakanlığı binasına ve çevresine odaklandı. Görgü tanıklarına göre “Savunma Bakanlığı’na saat 15.00 sularında iki büyük saldırı düzenlendi” (4). Şam yönetimi, bu saldırıların hükümet kurumlarını ve sivilleri hedef aldığını savundu. “Bu saldırılar, kaosu yayma ve güvenliği baltalama yönünde bilinçli bir politikanın parçasıdır” ifadelerini kullandı (4).
İsrail daha önce, Suriye ordusunun güney sınırına yakın bölgelerde bulunmasına karşı çıkmıştı. Ancak durumu istikrara kavuşturmak adına sınırlı bir izin verdi: “İsrail, Suriye iç güvenlik güçlerinin Süveyda bölgesine 48 saatliğine sınırlı girişine onay verdi” (7).
Dürziler Hem Devletin Hem Aşiretlerin Hedefinde
Dürziler, Şii İsmaili kökenli bir mezhebe dayanan, Suriye, Lübnan, Ürdün ve İsrail’de yaşayan kapalı bir dini topluluk. Süveyda’daki Dürziler hem hükümet kuvvetlerinin hem de Beduin aşiretlerinin hedefi hâline geldi. Saldırılar çoğunlukla sivillere yöneldi.
Evelyn Azzam adlı bir Dürzi kadın, eşi Robert Kiwan’ın askerler tarafından sorgulandığı sırada vurulduğunu anlattı: “Süveyda Dürzilerindeniz ama silahlı gruplarla ilgimiz yok diyordu” (6).
Süveyda’daki insani kriz, temel altyapıların çökmesiyle daha da derinleşti. “Dört gündür ne elektrik ne yakıt ne yiyecek ne içecek var” diyen bir yerel sakin (7), şehrin yaşanmaz hâle geldiğini ifade etti.
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Ofisi’ne göre, “15 Temmuz’da 13 kişi yasa dışı şekilde öldürüldü. Aynı gün altı erkek evlerinin önünde infaz edildi” (8). Ofisin başkanı Volker Turk, “Bu kan dökümü sona ermeli. Tüm halkın korunması öncelik olmalı” dedi (8).
Suriye Cumhurbaşkanı el-Şaraa, hükümet güçlerinin ihlallerini kabul etti ve “Dürzi kardeşlerimize zarar veren herkes yargılanacak ve hukuk önünde hesap verecek” dedi (1). Ancak ABD’de yaşayan bir Suriyeli Dürzi, yeni yönetime olan inancını kaybettiğini belirtti: “Bu canavarlarla aynı ülkede yaşamak artık mümkün değil” dedi (6).
Sınırın İki Tarafında Gözyaşı ve Hasret
Çatışmalar, İsrail ile Suriye arasındaki fiilen kapalı sınırın açılmasına da neden oldu. Bu gelişme, iki ülkedeki Dürziler arasında yıllardır süren ayrılığı kısa süreliğine de olsa sonlandırdı. “Yüzlerce İsrailli Dürzi, uzun süredir görmedikleri akrabalarıyla buluşmak için sınırı geçti” (3).
28 yaşındaki Mehr Shoufi, bu fırsatı değerlendirerek halasını ziyaret etti: “Süveyda’daki aileme yardım etmek istiyorum. Orada büyük tehlike var” dedi (3). 75 yaşındaki Selim Ebu Selim ise yıllardır görmediği kardeşiyle görüşme umuduyla sınıra geldi: “Bugün belki görürüz diye geldik ama şimdi olmaz diyorlar” (3).
İsrail ordusu, sınırı geçenlerin geri dönmesi için operasyon başlattı. “IDF ve İsrail polisi, İsrail’e geçen Suriyeli Dürzileri bulmak ve geri getirmek için operasyon yürüttü” (4).
Yardımlar Ulaşamıyor, Umutlar Tükeniyor
Süveyda’daki çatışmalar, insani yardım koridorlarının kapanmasına da yol açtı. BM ve diğer uluslararası kuruluşlar, bölgeye erişim sağlayamıyor. BM Koordinatörü Adam Abdelmoula, “Güvensizlik ve yol kapatmaları nedeniyle yardım konvoyları ulaşamıyor” dedi (5).
İletişim altyapısı da çöktüğü için, halk güncel bilgiye ulaşamıyor. “Çatışmalar durmadı. Neredeyse internet ya da telefon da yok” diyen bir başka yerel kaynak (7), bilgi akışının tamamen kesildiğini ifade etti.
Şiddetten etkilenenlerin en temel talebi barış. “Biz burada barışçıl insanlarız. Bu katliam artık son bulmalı” diyen bir sivilin çağrısı yankı buldu (4).
Şaraa yönetimi, “Haklarınızı ve özgürlüklerinizi korumak bizim önceliğimizdir” dedi (6). ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise diplomatik temasların sürdüğünü belirtti: “Gerçek bir gerilimi düşürme sürecindeyiz” dedi (2).
Sonuç
2025 yazında yaşanan Süveyda merkezli çatışmalar, Suriye’nin Esad sonrası dönemde ne denli kırılgan olduğunu ortaya koydu. Mezhepsel şiddet, devlet kontrolünün zayıflığı ve bölgesel müdahaleler, barışı tehdit eden başlıca unsurlar hâline geldi. Ateşkes ilan edilmiş olsa da yapısal sorunlar çözülmeden huzurun sağlanması zor görünüyor.
Kaynakça
(1) Christou, W. (17 Temmuz 2025). Israeli airstrike hits Sweida city in Syria as Bedouin tribes clash with Druze. The Guardian.
https://www.theguardian.com/world/2025/jul/17/syrian-president-condemns-israels-attacks-on-damascus-and-vows-to-protect-druze-community
(2) Klimentov, M. (17 Temmuz 2025). Why did Israel attack Syria — and what does it have to do with the Druze. The Washington Post.
https://www.washingtonpost.com/world/2025/07/17/israel-syria-druze-attack/
(3) Levine, H., & Berger, M. (17 Temmuz 2025). Turmoil gives Druze divided between Syria and Israel rare moment of contact. The Washington Post.
https://www.washingtonpost.com/world/2025/07/17/syria-israel-druze-border/
(4) Georges, S., Fahim, K., El Chamaa, M., & Cheeseman, A. (16 Temmuz 2025). Israel bombs Damascus, stoking conflict with Syria’s new government. The Washington Post.
https://www.washingtonpost.com/world/2025/07/16/syria-israel-strike-defense-ministry-druze/
(5) Alsayed, G., & Sewell, A. (18 Temmuz 2025). Syrian government forces set to reenter Sweida province after renewed Druze-Bedouin clashes. Associated Press.
https://apnews.com/article/syria-druze-bedouins-israel-clashes-fighting-54476ab26aac668babe858aa805b7170
(6) Shaheen, A., & Chehayeb, K. (18 Temmuz 2025). Syria’s Druze find bodies in the streets while searching for loved ones after days of clashes. Associated Press.
https://apnews.com/article/syria-sweida-druze-beduins-clashes-killings-18ef9342394408ecb7810fdb0e89168e
(7) Reuters. (18 Temmuz 2025). Israel agrees to allow Syrian troops limited access to Sweida. Reuters.
https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-agrees-allow-syrian-troops-limited-access-sweida-2025-07-18/
(8) Le Poidevin, O. (18 Temmuz 2025). Head of UN rights office urges accountability for killings in Syria’s Sweida. Reuters.
https://www.reuters.com/world/middle-east/head-un-rights-office-urges-accountability-killings-syrias-sweida-2025-07-18/
